دیسک کمر و تنگی کانال نخاعی هر دو می توانند باعث کمردرد، گزگز، بی حسی و انتشار درد به پا شوند. شباهت علائم باعث می شود بسیاری از افراد این دو مشکل را با یکدیگر اشتباه بگیرند. با این حال، علت ایجاد درد و الگوی علائم در آن ها یکسان نیست.
شناخت تفاوت دیسک کمر با تنگی نخاع به انتخاب مسیر درمان کمک می کند. برای بررسی دقیق علائم و دریافت اطلاعات بیشتر درباره خدمات دکتر پگاه یاوری متخصص طب فیزیکی می توانید به نشانی زیر مراجعه کنید:
دیسک کمر چیست؟
بین مهره های ستون فقرات، ساختارهایی انعطاف پذیر به نام دیسک قرار دارند. این دیسک ها فشار وارد شده به ستون فقرات را جذب می کنند و به حرکت نرم مهره ها کمک می کنند. هر دیسک یک لایه بیرونی مقاوم و یک بخش مرکزی نرم تر دارد.
زمانی که لایه بیرونی ضعیف یا دچار پارگی شود، بخشی از ماده داخلی ممکن است به بیرون برجسته شود. اگر این بیرون زدگی به ریشه عصب فشار وارد کند، درد می تواند از کمر به باسن، پشت ران، ساق یا کف پا انتشار پیدا کند. در اصطلاح رایج، این وضعیت را دیسک کمر می نامند؛ هرچند وجود تغییرات دیسک در MRI همیشه به معنای دردناک بودن آن نیست.
تنگی کانال نخاعی یعنی چه؟
تنگی کانال نخاعی زمانی ایجاد می شود که فضای عبور اعصاب در ستون فقرات کاهش پیدا کند. این کاهش فضا ممکن است به دلیل فرسایش مفاصل، ضخیم شدن رباط ها، ایجاد زائده استخوانی، لغزش مهره یا بیرون زدگی دیسک رخ دهد.
اصطلاح «تنگی نخاع» میان مردم رایج است، اما در ناحیه کمر معمولاً عبارت «تنگی کانال نخاعی کمری» دقیق تر است. این بیماری بیشتر در سنین بالاتر دیده می شود و ممکن است به آرامی پیشرفت کند.
علائم این دو بیماری چه تفاوتی دارند؟
در دیسک کمر، درد ممکن است ناگهانی و پس از بلند کردن جسم سنگین، خم شدن یا چرخش نامناسب بدن شروع شود. درد سیاتیکی نیز معمولاً مسیر مشخصی را در یک پا طی می کند. سرفه، عطسه، زور زدن یا نشستن طولانی می تواند علائم بعضی از بیماران را تشدید کند.
در تنگی کانال، درد و سنگینی پاها اغلب هنگام ایستادن یا راه رفتن بیشتر می شود. فرد ممکن است پس از طی مسافتی مشخص مجبور شود بنشیند یا کمی به جلو خم شود. نشستن و خم شدن رو به جلو معمولاً فضای کانال را افزایش می دهد و علائم را کاهش می دهد. به همین دلیل، برخی بیماران هنگام تکیه دادن به سبد خرید راحت تر راه می روند.
این الگوها قطعی نیستند. دیسک کمر نیز می تواند علائم تدریجی داشته باشد و تنگی کانال گاهی درد یک طرفه ایجاد می کند. تشخیص صرفاً بر اساس محل درد قابل اعتماد نیست.
آیا دیسک کمر می تواند باعث تنگی کانال شود؟
بله. این دو بیماری کاملاً جدا از یکدیگر نیستند. بیرون زدگی بزرگ دیسک ممکن است بخشی از فضای کانال یا مسیر خروج عصب را اشغال کند. از سوی دیگر، فردی که به دلیل تغییرات فرسایشی دچار تنگی کانال شده است، می تواند هم زمان بیرون زدگی دیسک نیز داشته باشد.
بنابراین ممکن است گزارش MRI هر دو مورد را نشان دهد. در چنین شرایطی باید مشخص شود کدام یافته با علائم و نتیجه معاینه بیمار تطابق بیشتری دارد. مشاهده یک واژه در گزارش تصویربرداری به تنهایی دلیل کافی برای انتخاب درمان نیست.
پزشک چگونه علت اصلی علائم را تشخیص می دهد؟
تشخیص با پرسش درباره زمان شروع درد، مسیر انتشار آن، عوامل تشدید کننده و میزان محدودیت در راه رفتن آغاز می شود. سپس قدرت عضلات، حس اندام ها، واکنش های عصبی و برخی حرکات اختصاصی بررسی می شوند.
MRI می تواند وضعیت دیسک ها، کانال و ریشه های عصبی را نشان دهد؛ اما نتیجه آن باید در کنار معاینه تفسیر شود. گاهی برای بررسی دقیق تر عصب ها از نوار عصب و عضله نیز کمک گرفته می شود. دکتر پگاه یاوری متخصص طب فیزیکی بر اساس مجموعه علائم، معاینه و یافته های تصویربرداری مشخص می کند کدام تغییر اهمیت بالینی دارد.
روش درمان در این دو بیماری یکسان است؟
بخشی از درمان های اولیه مشترک هستند. اصلاح فعالیت های روزانه، تمرین درمانی هدفمند، فیزیوتراپی، کنترل وزن و مصرف دارو با تجویز پزشک می توانند به کاهش علائم کمک کنند. با این حال، نوع تمرین و برنامه توانبخشی باید متناسب با علت درد انتخاب شود.
در بعضی موارد، تزریق های تخصصی برای کاهش التهاب و درد عصبی در نظر گرفته می شوند. جراحی نیز برای همه بیماران ضروری نیست. تصمیم برای جراحی زمانی مطرح می شود که علائم عصبی پیشرونده باشد، درد و محدودیت شدید با درمان های غیر جراحی کنترل نشود یا فشار مهمی بر اعصاب وجود داشته باشد.
چه علائمی به بررسی فوری نیاز دارند؟
اختلال ناگهانی در کنترل ادرار یا مدفوع، بی حسی ناحیه بین پاها، ضعف شدید یا روبه افزایش اندام تحتانی و ناتوانی ناگهانی در راه رفتن از علائم هشدار هستند. این نشانه ها ممکن است از فشار جدی بر مجموعه اعصاب انتهای ستون فقرات خبر دهند و نیازمند ارزیابی فوری پزشکی هستند.
تفاوت دیسک کمر با تنگی نخاع در یک نگاه
در دیسک کمر، مشکل اصلی معمولاً بیرون زدگی یا آسیب دیسک و فشار موضعی بر ریشه عصب است. در تنگی کانال، فضای عبور اعصاب به دلایل مختلف کاهش پیدا می کند و علائم بیشتر هنگام ایستادن یا راه رفتن بروز می کنند. با این حال، این دو عارضه می توانند هم زمان وجود داشته باشند.
برای تشخیص دقیق نباید فقط به شدت درد یا گزارش MRI تکیه کرد. بررسی بالینی توسط متخصص طب فیزیکی و توانبخشی مثل دکتر پگاه یاوری می تواند منشا علائم و مناسب ترین مسیر درمان را مشخص کند.
